1945-nji ýylyň 16-njy noýabrynda gol çekilen ÝUNESKO-nyň Konstitusiýasy, ýigrimi ýurt: Awstraliýa, Braziliýa, Kanada, Hytaý, Çehoslowakiýa, Daniýa, Dominikan Respublikasy, Müsür, Fransiýa, Gresiýa, Hindistan, Liwan, Meksika, Täze Zelandiýa, Norwegiýa, Saud Arabystany, Günorta Afrika Respublikasy, Türkiýe, Beýik Britaniýa, Birleşen Ştatlar tarapyndan tassyklanandan soň, 1946-njy ýylyň 4-nji noýabrynda güýje girdi.

1945-nji ýylyň 16-njy noýabrynda Londonda kabul edildi we Baş Konferensiýanyň 2-nji, 3-nji, 4-nji, 5-nji, 6-njy, 7-nji, 8-nji, 9-njy, 10-njy, 12-nji, 15-nji, 17-nji, 19-njy, 20-nji, 21-nji, 24-nji, 25-nji, 26-njy, 27-nji, 28-nji, 29-njy, 31-nji we 40-njy sessiýalarynda üýtgedildi.

Bu Konstitusiýa gatnaşyjy döwletleriň hökümetleri öz halklarynyň adyndan şu aşakdakylary yglan edýärler:

Uruşlar adamlaryň aňynda başlanýandygy sebäpli, parahatçylygy goramak hem adamlaryň aňynda gurulmaly;

Adamzat taryhynyň dowamynda özara düşünişmezlik sebäpli halklaryň arasynda şübhe we ynamsyzlyk döredip gelýär, netijede olaryň arasyndaky pikir tapawutlary köplenç urşuň başlamagyna sebäp bolýar;

Ýaňy tamamlanan elhenç jahan urşy ynsan şahsyýetiniň mertebesine hormat goýmak, adamlaryň deňligi we özara hormat goýmak ýaly demokratik ýörelgeleriň, şeýle hem, nadanlyk we öňünden pikir esasynda ornaşdyrylan adamlaryň we rasalaryň deňsizligi baradaky taglymatlaryň ret edilmegi bilen ýerine ýetdi;

Adalat, azatlyk we parahatçylyk esasynda medeniýetiň we bilimiň ähli adamlaryň arasynda giňden ýaýramagy adam mertebesini saklamak üçin hökmanydyr; we ähli halklaryň bu babatda mukaddes borjy bar, ol bolsa özara hyzmatdaşlyk ruhunda ýerine ýetirilmelidir;

Hökümetleriň arasyndaky diňe ykdysady we syýasy ylalaşyklara esaslanýan parahatçylyk halklaryň biragyzdan, dowamly we ak ýürekden goldawyny gazanyp bilmez; ol adamzadyň intellektual we ahlak taýdan raýdaşlygyna esaslanmalydyr;

Ýokardaky pikirlerden ugur alyp we ähli adamlara bilim almak üçin doly we deň mümkinçilikleriň, obýektiw hakykaty bökdençsiz gözlemek we pikirleriň we bilimleriň erkin alyş-çalşygynyň zerurdygyna ynanýan bu Konstitusiýa gol çekenler özara düşünişmek we birek-biregiň durmuşy barada has takyk we aýdyň düşünje almak maksady bilen halklarynyň arasyndaky gatnaşyklary ösdürmek we giňeltmek üçin berk kararlydyklaryny bildirdiler.

Şunuň bilen baglylykda, olar şu ýerde bilim, ylym we medeniýet babatda dünýä halklarynyň arasynda hyzmatdaşlyk arkaly halkara parahatçylygyna we adamzadyň umumy abadançylygyna yzygiderli ýetmek maksady bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, Ylym we Medeniýet guramasyny döredýärler, bu maksat bilen Birleşen Milletler Guramasy döredildi we onuň Tertipnamasynda yglan edildi.

1-nji madda

Maksatlar we wezipeler

1. Guramanyň maksady, Birleşen Milletler Guramasynyň Tertipnamasyna laýyklykda, diline ýa-da dinine garamazdan, ähli halklar üçin yglan edilen adalat, kanunyň hökmürowanlygy we adam hukuklaryna we esasy azatlyklaryna umumy hormat goýulmagyny üpjün etmek maksady bilen bilim, ylym we medeniýet ulgamlarynda halklaryň arasynda hyzmatdaşlygy giňeltmek arkaly parahatçylygy we howpsuzlygy pugtalandyrmaga goşant goşmakdan ybaratdyr.

2. Bu maksatlar üçin, Gurama:

(a) maglumatyň ähli serişdelerini ulanmak arkaly halklaryň arasynda ýakynlaşmaga we özara düşünişmäge ýardam edýär we şu maksat bilen pikirleri söz we şekil arkaly erkin ýaýratmak üçin peýdaly hasaplanýan halkara ylalaşyklarynyň baglaşylmagyny maslahat berýär;

(b) Milli bilim işlerini giňeltmekde Guramanyň agza döwletleriniň haýyşy boýunça olar bilen hyzmatdaşlyk edip, jemgyýetçilik bilim ulgamynyň ösdürilmegine we medeniýetiň ýaýradylmagyny höweslendirýär,

jynsyna ýa-da ykdysady we sosial tapawutlaryna garamazdan, bilim mümkinçilikleriniň deňlik idealyny ösdürmek boýunça milletleriň arasynda hyzmatdaşlygy ýola goýmak arkaly;

dünýä çagalarynda erkin adamyň jogapkärçilik duýgusyny ösdürmek üçin iň amatly bilim usullaryny teklip etmek;

(c) Bilimleri saklamaga, artdyrmaga we ýaýratmaga kömek edýär,

adamzadyň dünýä mirasynyň - kitaplaryň, sungat eserleriniň we taryhy we ylmy ähmiýetli ýadygärlikleriň gorap saklanmagy we goralmagy barada alada edip, şeýle hem, gyzyklanýan ýurtlara degişli halkara konwensiýalaryny baglaşmagy maslahat berip,

intellektual işjeňligiň ähli ugurlarynda halklaryň hyzmatdaşlygyny, bilim, ylym we medeniýet ulgamlarynda işleýän şahslaryň halkara alyş-çalşyny, şeýle hem, neşirleriň, sungat eserleriniň, laboratoriýa enjamlarynyň we ähli peýdaly resminamalaryň alyş-çalşyny höweslendirmek bilen,

halkara hyzmatdaşlygynyň dürli görnüşleri arkaly ähli halklara aýry-aýry ýurtlarda çap edilýän ähli zatlar bilen tanyşmaga mümkinçilik bermek arkaly.

3. Bu Guramanyň agza döwletleriniň medeniýetiniň we bilim ulgamlarynyň garaşsyzlygyny, bitewüligini we özboluşlylygynyň goralyp saklanmagyny üpjün etmek maksady bilen, Gurama bu ýurtlaryň içki ygtyýarlyklaryna degişli meselelere islendik gatyşmakdan saklanýar.

2-nji madda

Agzalyk

1. Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, Ylym we Medeniýet Guramasyna (ÝUNESKO) kabul edilmek BMG-nyň agza döwletleri üçin açykdyr.

2. ÝUNESKO bilen Birleşen Milletler Guramasynyň arasynda baglaşylan we şu Konstitusiýanyň X maddasyna laýyklykda tassyklanan ylalaşyga laýyklykda, BMG-nyň agzasy bolmadyk döwletler, Ýerine ýetiriji Geňeşiň teklibi boýunça, Guramanyň Baş Maslahat tarapyndan üçden iki böleginiň ses köplügi bilen agzalyga kabul edilip bilner.

3. Daşary gatnaşyklaryny alyp barmak üçin jogapkär bolmadyk territoriýalar ýa-da territoriýalar toparlary, eger şeýle kabul etmek bu territoriýalaryň ýa-da territoriýalar toparlarynyň her biri üçin agza döwlet ýa-da olaryň daşarky gatnaşyklaryny alyp barmak üçin jogapkär edara tarapyndan haýyş edilse, Baş Maslahat tarapyndan gatnaşýan we ses berýän agzalaryň üçden iki böleginiň ses bermegi bilen assosiirlenen agzalar hökmünde kabul edilip bilner. Assosiirlenen agzalaryň hukuklarynyň we borçlarynyň häsiýeti we çäkleri Baş Maslahat tarapyndan kesgitlenýär.

4. Birleşen Milletler Guramasynyň agzasy hökmünde hukuklary we artykmaçlyklary togtadylan bu Guramanyň agzasy bolan döwletiň hukuklarynyň we artykmaçlyklarynyň amala aşyrylmagy, soňky döwletiň haýyşy boýunça togtadylýar.

5. Guramanyň agzasy bolan döwletler Birleşen Milletler Guramasynyň agzasyndan çykarylan halatynda awtomatiki usulda Guramanyň agzasy bolmagyny bes edýärler.

6. Agza döwlet ýa-da guramanyň assosiirlenen agzasy Baş direktora habar bermek arkaly guramadan çykyp biler. Bu habarnama şol ýylda habarnamanyň tabşyrylmagyndan soňky ýylyň 31-nji dekabrynda güýje girýär. Guramadan çykmak, guramadan çykýan döwletiň guramadan çykmak baradaky karar güýje giren wagtyndaky maliýe borçlaryny aradan aýyrmaýar. Assosiirlenen agzanyň guramadan çykmagy baradaky habarnama onuň adyndan agza döwletiň hökümeti ýa-da onuň daşarky gatnaşyklaryny alyp barmak üçin jogapkär başga bir edara tarapyndan berilýär.

7. Her bir agza döwlet Gurama hemişelik wekil bellemäge hukuklydyr.

8. Agza döwletiň hemişelik wekili özleriniň Ynanç Hatlaryny Guramanyň Baş direktoryna gowşurýar we Ynanç Hatlaryny gowşurylan güninden başlap resmi taýdan öz wezipelerine girişýär.

3-nji madda

Edaralar

Guramanyň edaralary Baş Maslahat, Ýerine Ýetiriji Geňeş we Sekretariatdyr.

4-nji madda

Umumy Maslahat

A. Düzümi

1. Baş maslahat Guramanyň agza döwletleriniň wekillerinden ybaratdyr. Her bir agza döwletiň Hökümeti Milli Komissiýa bilen (eger bar bolsa) ýa-da bilim, ylym we medeniýet edaralary bilen maslahatlaşyp saýlanan bäşden köp bolmadyk wekilleri bellemelidir.

B. Wezipeleri

2. Baş maslahat Guramanyň syýasatyny we işiniň esasy ugurlaryny kesgitleýär. Ýerine ýetiriji geňeş tarapyndan oňa hödürlenen maksatnamalar boýunça kararlary kabul edýär.

3. Baş maslahat zerur bolanda kabul edilen düzgünlerine laýyklykda, bilim, tebigy we gumanitar ylymlar we bilimleri ýaýratmak bilen baglanyşykly meseleler boýunça döwletleriň halkara maslahatlaryny geçirmäge çagyryp bilýär; şol meseleler boýunça hökümete degişli bolmadyk maslahatlar Baş maslahat ýa-da Baş maslahat tarapyndan kabul eden düzgünlerine laýyklykda Ýerine ýetiriji Geňeş tarapyndan geçirmäge çagyryp bilýär.

4. Agza döwletlere teklip edilýän taslamalaryny kabul etmek barada karar kabul edilende, Baş maslahat agza döwletlere teklipleri we agza döwletler tarapyndan tassyklanmaly halkara konwensiýalary tapawutlandyrýar. Birinji ýagdaýda, sesleriň ýönekeý köpçüligi ýeterlikdir; ikinji ýagdaýda bolsa, üçden iki böleginiň ses bermegi talap edilýär. Her bir agza döwlet bu teklipleri ýa-da konwensiýalary kabul edilen Baş maslahatyň sessiýasynyň ýapylmagyndan öň bir ýylyň dowamynda öz ygtyýarly edaralaryna garamak üçin hödürleýär.

5. V maddanyň 5(c) bendine laýyklykda, Baş maslahat bilim, ylym we medeni meseleler boýunça şol gurama üçin gyzykly meseleler babatda öz pikirlerini iki guramanyň ygtyýarly edaralary tarapyndan kesgitlenýän tertipde we möhletlerde Birleşen Milletler Guramasyna berýär.

6. Baş maslahat ýokardaky 4-nji bendde görkezilen maslahatlar we konwensiýalar boýunça görülen çäreler barada agza döwletleriň Gurama iberen hasabatlaryny ýa-da eger şeýle karara gelse, bu hasabatlaryň analitiki gysgaça mazmunyny kabul etmelidir we oňa seretmeli.

7. Baş maslahat Ýerine ýetiriji Geňeşiň agzalaryny saýlaýar; Ýerine ýetiriji Geňeşiň teklibi boýunça Baş direktory belleýär.

C. Ses bermek

8. (a) Her bir agza döwletiň Baş maslahatda bir sesi bolar. Kararlar, şu Konstitusiýanyň düzgünleri ýa-da Baş Konferensiýanyň Tertip-düzgünleri bilen üçden iki böleginiň ses berilmegi talap edilýän ýagdaýlardan başga, ýönekeý sesleriň köplügi bilen kabul edilýär. Köplük gatnaşýanlaryň we ses berýänleriň köpüsini aňladýar.

(b) Guramanyň agza döwleti, eger onuň goşantlar boýunça bergileriniň möçberi şu we öňki senenama ýyllary üçin tölenmeli goşantlaryň möçberinden köp bolsa, Baş konferensiýada ses bermäge hukugy ýokdur.

(c) Şeýle-de bolsa, Baş maslahat tölegiň geçirilmezliginiň agza döwletiň gözegçiliginden daşary ýagdaýlardan gelip çykandygyna göz ýetiren halatynda şeýle agza döwlete ses bermäge rugsat berip biler.

D. Tertip-düzgün

9. (a) Baş maslahat her iki ýyldan bir gezek nobatdaky mejlisini geçirýär. Ol öz garamagy boýunça, Ýerine ýetiriji geňeşiň garamagy boýunça ýa-da agza döwletleriň azyndan üçden bir böleginiň haýyşy boýunça adatdan mejlisini geçirip biler.

(b) Maslahat her mehlisde indiki nobatdaky mejlisiň geçiriljek ýerini kesgitleýär. Adaty mejlisiň geçiriljek çagyryljak ýeri, ony Baş Maslahatdan gelen bolsa, Baş Maslahat tarapyndan ýa-da ähli beýleki ýagdaýlarda Ýerine ýetiriji Geňeş tarapyndan kesgitlenýär.

10. Baş Maslahat öz tertip düzgünlerini kabul edýär. Ol her mejlisde prezidiumyň başlygyny we beýleki agzalaryny saýlaýar.

11. Baş Maslahat öz wezipelerini ýerine ýetirmek üçin zerur bolan ýörite we tehniki komissiýalary we beýleki kömekçi edaralary döredýär.

12. Baş Maslahat öz mejlisleriniň giň mahabat şertlerinde geçirilmegini üpjün etmek üçin Tertip-düzgünlere laýyklykda degişli çäreleri görmelidir.

E. Synçylar

13. Ýerine ýetiriji Geňeşiň teklibi boýunça, öz Tertip-düzgünlerine laýyklykda, Baş Maslahat üçden iki ses köplügi bilen kabul edilen karar bilen, halkara guramalarynyň, hususan-da, XI maddanyň 4-nji bendinde görkezilen guramalaryň wekillerini, Maslahatyň ýa-da onuň komissiýalarynyň käbir mejlislerine synçy hökmünde çagyryp biler.

14. Eger Ýerine ýetiriji Geňeş XI maddanyň 4-nji bendiniň düzgünlerine laýyklykda şeýle halkara hökümete degişli däl we ýarym hökümet guramalaryna maslahat beriji status beren bolsa, bu guramalara Baş Maslahatyň we onuň komissiýalarynyň mejlislerine synçylar ibermek teklip edilýär.

5-nji madda

Ýerine Ýetiriji Geňeş

A. Düzümi

1. Ýerine Ýetiriji Geňeş Baş Maslahat tarapyndan Guramanyň agza döwletleri tarapyndan bellenen wekilleriň arasyndan saýlanýar we her biri raýaty bolan agza döwletiň hökümetini wekilçilik edýän elli sekiz agzadan ybarat. Baş Maslahatyň başlygy Ýerine Ýetiriji Geňeşiň mejlislerine maslahat we ses beriji hökmünde gatnaşýar.

2. Baş Maslahat Ýerine Ýetiriji Geňeşiň agzalaryny saýlanda, sungat, edebiýat, ylym, bilim we bilimi ýaýratmak ulgamlarynda ygtyýarly adamlary öz içine almaga çalyşar. Olar Geňeşiň administratiw we ýerine ýetiriji wezipelerini ýerine ýetirmek üçin zerur tejribe we ygtyýarlyklara eýe bolmalydyrlar. Şeýle hem, Maslahat bu meselä medeni dürlüligi we adalatly geografik paýlanyşy nazara alyp çemeleşer. Bir agza döwletiň iki raýaty Ýerine Ýetiriji Geňeşde bir wagtyň özünde işläp bilmez; bu çäklendirme Maslahatyň başlygyna degişli däldir.

(c) Ýerine ýetiriji Geňeşiň Döwletlerden saýlanan agzalary mundan beýläk Ýerine ýetiriji Geňeşiň «Agzalary» diýlip atlandyrylýar.

«Членами»

2. (a) Ýerine ýetiriji Geňeşiň her bir agzasy bir wekili belläp biler. Ol şeýle hem orunbasarlaryny belläp biler.

(b) Ýerine Ýetiriji Geňeşe öz wekilini saýlanda, Ýerine Ýetiriji Geňeşiň agzasy ÝUNESKO-nyň ygtyýarlyklarynyň birinde ýa-da birnäçesinde hünär derejesine, şeýle hem, Geňeşiň administratiw we wezipelerini ýerine ýetirmek üçin zerur tejribe we mümkinçilik bolan adamy bellemäge çalyşmalydyr. Dowamlylygyň möhümdigini göz öňünde tutup, her bir wekil, adatdan daşary ýagdaýlar onuň ornuny tutmagy talap etmese, Ýerine Ýetiriji Geňeşiň agzasynyň ygtyýarlyk möhletine bellenilýär. Ýerine Ýetiriji Geňeşiň her bir agzasy tarapyndan bellenen alternatiwler, wekili ýok wagty Geňeşiň ähli wezipelerini ýerine ýetirýärler.

3. Baş Maslahat Ýerine Ýetiriji Geňeşiň agzalaryny saýlanda medeni dürlüligi we deňagramly geografik paýlanyşy göz öňünde tutmalydyr.

4. (a) Ýerine Ýetiriji Geňeşiň agzalary özlerini saýlan Baş Maslahatyň mejlisiniň ahyryndan başlap, saýlananlaryndan soň Baş Maslahatyň ikinji nobatdaky mejlisiniň ahyryna çenli wezipelerini ýerine ýetirýärler. Baş Maslahat her bir nobatdaky mejlisiniň ahyrynda ýüze çykyp biljek boş orunlary doldurmak üçin Ýerine Ýetiriji Geňeşiň agzalarynyň zerur bolan sanyny saýlaýar.

(b) Ýerine ýetiriji Geňeşiň agzalary gaýtadan saýlanmaga hukuklydyr. Ýerine ýetiriji Geňeşiň gaýtadan saýlanan agzalary Geňeşdäki wekillerini çalyşmaga ygtylmaly.

5. Ýerine Ýetiriji Geňeşiň agzasynyň Guramadan çykan ýagdaýynda, onuň ygtyýarlyk möhleti baradaky degişli buýrugyň güýje giren gününden soň bes edilýär.

B.Wezipeleri

5. (a) Ýerine Ýetiriji Geňeş Baş Maslahatyň gün tertibini taýýarlaýar. Ol Guramanyň iş maksatnamasyny we Baş direktor tarapyndan VI maddanyň 3-nji bendine laýyklykda oňa hödürlenen degişli býujet çaklamalaryny barlaýar we olary zerur hasaplaýan islendik teklipleri bilen Baş Maslahata hödürleýär.

b) Baş Maslahatyň ygtyýarlygy astynda hereket edýän Ýerine Ýetiriji Geňeş, onuň tarapyndan kabul edilen maksatnamanyň ýerine ýetirilişinei jogapkärdir. Baş Maslahatyň kararlaryna laýyklykda we iki nobatdaky mejlisleriň arasynda ýüze çykyp biljek ýagdaýlary göz öňünde tutup, Ýerine Ýetiriji Geňeş Baş direktor tarapyndan maksatnamanyň netijeli we rasional ýerine ýetirilmegini üpjün etmek üçin ähli zerur çäreleri görmelidir.

(c) Baş Maslahatyň iki nobatdaky mejlisleriniň aralygynda Geňeş IV maddanyň 5-nji bendinde göz öňünde tutulan Birleşen Milletler Guramasyna maslahat beriş wezipelerini amala aşyryp biler, eger maslahat soralýan mesele eýýäm prinsipial taýdan seredilen bolsa ýa-da meseläniň çözgüdi Maslahatyň kararlaryndan gelip çykýan bolsa.

7. Ýerine Ýetiriji Geňeş Baş Maslahata täze agzalaryň Gurama kabul edilmegini maslahat berer.

8. Baş Maslahatyň kararlaryna laýyklykda, Ýerine Ýetiriji Geňeş öz tertip düzgünlerini kabul eder. Ol öz agzalarynyň arasyndan öz işgärlerini saýlar.

9. Ýerine Ýetiriji Geňeş iki ýyllyk döwürde azyndan dört gezek nobatdaky mejlisine ýygnanar we Başlygyň başlangyjy boýunça ýa-da Ýerine Ýetiriji Geňeşiň alty agzasynyň haýyşy boýunça çagyrylan bolsa, ýörite mejlisini geçirip biler.

10. Ýerine Ýetiriji Geňeşiň Başlygy Geňeşiň adyndan Baş Maslahatyň her bir nobatdaky mejlisine VI maddanyň 3b-nji bendiniň düzgünlerine laýyklykda Baş direktor tarapyndan taýýarlanylan, öz bellikleri bilen ýa-da bellikleri bolmazdan, Guramanyň işi baradaky hasabatlary hödürleýär.

11. Ýerine ýetiriji geňeş öz ygtyýarlyklaryna degişli meseleler boýunça halkara guramalarynyň wekilleri ýa-da ygtyýarly şahslar bilen maslahatlaşmak üçin ähli zerur çäreleri görmelidir.

12. Baş Maslahatyň mejlisleriniň aralygynda Ýerine Ýetiriji Geňeş Guramanyň işiniň çäklerinde ýüze çykýan hukuk meseleleri boýunça Halkara kazyýetinden maslahat beriji pikirleri sorap biler.

13. Ýerine ýetiriji Geňeşiň agzalary öz hökümetleriniň wekilleri bolsa-da, olar Baş Maslahatyň adyndan özlerine berlen ygtyýarlyklary amala aşyrýarlar.

C. Ses bermek hukuklary

14 (a) Ýerine Ýetiriji Geňeşiň her bir agzasynyň bir sesi bar.

(b) Agza döwletiň tölenmeli goşantlarynyň umumy möçberi şu ýyl we ondan öňki senenama ýyly üçin tölenmeli goşantlarynyň umumy möçberinden köp bolsa, onuň ses bermäge hukugy ýok. Şeýle-de bolsa, Baş Maslahat şeýle agza döwlete tölegiň edilmezliginiň agza döwletiň gözegçiliginden daşary ýagdaýlar sebäpli bolandygyna göz ýetiren halatynda ses bermäge rugsat berip biler.

6-njy madda

Sekretariat

1. Sekretariat Baş direktordan we zerur hasaplanyp bilinjek işgärlerden ybarat bolar.

2. Baş direktor Ýerine Ýetiriji Geňeş tarapyndan hödürlenýär we Baş Maslahat tarapyndan Maslahatyň tassyklaýan şertlerinde dört ýyl möhlete bellenýär. Baş direktor ýene dört ýyllyk möhlete bellenip biliner, ýöne ondan soň indiki möhlete gaýtadan bellenmäge hukugy ýokdur. Baş direktor Guramanyň baş administratiw işgäri bolar.

3. (a) Baş direktor ýa-da onuň bellenen orunbasary Baş Maslahatyň, Ýerine Ýetiriji Geňeşiň we Guramanyň komissiýalarynyň ähli mejlislerine ses bermek hukugy bolmazdan gatnaşar. Ol Maslahat we Geňeş tarapyndan görülmeli çäreler üçin teklipleri işläp düzer we Guramanyň iş maksatnamasynyň taslamasyny degişli býujet çaklamalary bilen Geňeşe hödürlemek üçin taýýarlaýar.

(b) Baş direktor Guramanyň işleri barada döwürleýin hasabatlary taýýarlaýar we agza döwletlere we Ýerine Ýetiriji Geňeşe iberýär. Baş Maslahat bu hasabatlarda beýan ediljek işleriň anyk döwürlerini kesgitleýär.

4. Sekretariatyň işgärleri Baş maslahat tarapyndan tassyklanan Işgärler baradaky Düzgünnama laýyklykda Baş direktor tarapyndan bellenilýär. Işgärler mümkin boldugyça giň geografik esasda işe alynýar we olar iň ýokary dogruçyllyk, netijelilik we hünär başarnykly standartlary esas bolmalydyr.

5. Baş direktoryň we işgärleriň borçlary diňe halkara häsiýete eýe bolmalydyr. Öz borçlaryny ýerine ýetirende, olar hiç bir hökümetden ýa-da başga Guramadan daşarky islendik edaradan görkezme soramaly däldirler ýa-da almaly däldirler. Olar halkara resmileri hökmünde öz pozisiýalaryna täsir edip biljek islendik hereketden saklanmalydyrlar. Guramanyň her bir agza döwleti Baş direktoryň we Sekretariatyň işgärleriniň wezipeleriniň halkara häsiýetine hormat goýmaga we öz borçlaryny ýerine ýetirende olara täsir etmäge synanyşmazlyga borçlanýar.

6. Bu maddada hiç zat Guramanyň Birleşen Milletler Guramasynyň çäginde bilelikdäki gulluklary döretmek we umumy işgärleri işe almak, şeýle hem, işgärleri alyşmak üçin ýörite ylalaşyklary baglaşmagyna päsgel bermez.

7-nji madda

Milli hyzmatdaşlyk edaralary

1. Guramanyň her bir agza döwleti bilim, ylym we medeniýet meseleleri bilen meşgullanýan milli merkezi edaralaryny Guramanyň işine çekmek üçin öz aýratyn şertlerine laýyk çäreleri görer, mümkin bolsa hökümetiň we agzalan edaralaryň wekilçilik edilýän milli topary döretmek arkaly.

2. Milli komissiýalaryň ýa-da milli hyzmatdaşlyk edaralarynyň bolan ýurtlarynda olar öz ýurtlarynyň Baş Maslahatdaky wekiliýetine we öz hökümetine Guramanyň ähli meseleleri boýunça maslahat beriji wezipelerini ýerine ýetirýärler we onuň üçin gyzykly bolan ähli meseleler boýunça aragatnaşyk edarasy hökmünde hereket edýärler.

3. Agza döwletiň haýyşy boýunça, Gurama Sekretariatyň işgärini şol ýurduň Milli Komissiýasyna işiniň ösüşine ýardam bermek üçin wagtlaýynça ýa-da hemişelik esasda işe iberip biler.

8-nji madda

Agza Döwletler tarapyndan hasabatlaryň tabşyrylmagy

Her bir agza döwlet, Baş Maslahatyň kesgitlän wagtynda we görnüşinde, Gurama öz edaralaryna bilim, ylmy we medeni işlerine degişli kanunlar, düzgünler we statistikalar, şeýle hem, IV maddanyň 4-nji bendinde görkezilen teklipleriň we konwensiýalaryň ýerine ýetirilişi barada maglumatlary öz içine alýan hasabatlary tabşyrmalydyr.

9-njy madda

Býujet

1. Býujet Gurama tarapyndan dolandyrylýar.

2. Baş Maslahat býujeti gutarnykly görnüşinde tassyklaýar we her bir agza döwletiň maliýe goşandyny kesgitleýär, şu Konstitusiýanyň X maddasyna laýyklykda Birleşen Milletler Guramasy bilen baglaşylan islendik degişli ylalaşykda göz öňünde tutulyp bilner.

3. Baş direktor Maliýe Düzgünnamalarynda görkezilen şertlere laýyklykda hökümetlerden, döwlet we hususy edaralardan, guramalardan we şahslardan meýletin goşantlary, haýyr-sahawatlary, miras galdyrmalary we grantlary kabul edip biler.

10-njy madda

Birleşen Milletler Guramasy bilen gatnaşyklar

Gurama mümkin boldugyça gysga wagtyň içinde Birleşen Milletler Guramasynyň Tertipnamasynyň 57-nji maddasynda göz öňünde tutulan ýöriteleşdirilen edaralaryň biri hökmünde Birleşen Milletler Guramasy bilen aragatnaşyk gurmaly. Olaryň gatnaşyklary onuň Tertipnamasynyň 63-nji maddasynyň düzgünlerine laýyklykda Birleşen Milletler Guramasy bilen baglaşylan ylalaşyk arkaly ýola goýular. Bu ylalaşyk tassyklamak üçin şu Guramanyň Baş Maslahatyna hödürlener. Ol umumy maksatlara ýetmekde iki guramanyň arasynda netijeli hyzmatdaşlygy üpjün eder. Şol bir wagtyň özünde, ol şu Guramanyň şu Tertipnamada kesgitlenen ýörite ygtyýarlyklarynyň çäginde awtonom häsiýetini ykrar edýär. Bu ylalaşyk, beýleki zatlar bilen birlikde, şu Guramanyň býujetini Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan tassyklamagy we maliýeleşdirmegi göz öňünde tutup biler.

11-nji madda

Beýleki ýöriteleşdirilen halkara guramalary we edaralary bilen gatnaşyklar

1. Gurama özüniň maksatlaryna we işlerine laýyk gelýän beýleki ýöriteleşdirilen hökümetara guramalar we edaralar bilen hyzmatdaşlyk edip biler. Şu maksat bilen, Baş direktor Ýerine Ýetiriji Geňeşiň razylygy bilen şeýle guramalar we edaralar bilen netijeli iş gatnaşyklaryny ýola goýup we üstünlikli hyzmatdaşlygy üpjün etmek üçin zerur bolan bilelikdäki komissiýalary döredip biler. Bu ýöriteleşdirilen guramalar ýa-da edaralar bilen baglaşylan islendik ylalaşyk tassyklamak üçin Ýerine Ýetiriji Geňeşe hödürlenýär.

2. Baş Maslahat we şuňa meňzeş maksatlary göz öňünde tutýan beýleki ýöriteleşdirilen hökümetara guramalaryň ýa-da edaralaryň ygtyýarly edaralary şeýle guramalaryň ýa-da edaralaryň serişdelerini ýa-da wezipelerini bu Gurama bermegiň maksadalaýyk hasaplaýan ýagdaýlarynda, Baş direktor Baş Maslahatyň tassyklamagy bilen özara kabul ederlikli ylalaşyklary baglaşyp biler.

3. Bu Guraman duşuşyklarda özara wekilçilik etmek üçin beýleki hökümetara guramalar bilen degişli ylalaşyklary baglaşyp biler.

4. Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, Ylym we Medeniýet Guramasy öz ygtyýarlyklaryna degişli meseleler bilen baglanyşykly hökümete degişli bolmadyk halkara guramalary bilen maslahatlaşmak we hyzmatdaşlyk etmek üçin degişli çäreleri görüp biler we olary anyk wezipeleri ýerine ýetirmäge ýygnak geçirip biler. Şeýle hyzmatdaşlyk degişli guramalaryň wekilleriniň Baş Maslahat tarapyndan döredilen maslahat beriş komitetlerine gatnaşmagyny hem öz içine alyp biler.

12-nji madda

Guramanyň hukuk derejesi

Birleşen Milletler Guramasynyň Tertipnamasynyň 104-nji we 105-nji maddalarynyň onuň hukuk statusy, artykmaçlyklary we immunitetleri bilen baglanyşykly düzgünleri bu Gurama üçin deň derejede ulanylýar.

13-nji madda

Üýtgetmeler

1. Şu Konstitusiýa teklip edilýän üýtgetmeler Baş Maslahat tarapyndan üçden iki ses köplügi bilen kabul edilen halatynda güýje girýär; ýöne, Guramanyň maksatlarynda düýpli üýtgeşmeleri öz içine alýan ýa-da onuň agzalaryna täze borçlary ýükleýän üýtgetmeler güýje girmezden öň agza döwletleriň üçden iki bölegi tarapyndan kabul edilmelidir. Teklip edilýän üýtgetmeleriň teksti Baş direktor tarapyndan agza döwletlere Baş Maslahatyň garamagyna hödürlenmezden azyndan alty aý öň iberilmelidir.

2. Baş Maslahat üçden iki ses köplügi bilen şu maddanyň düzgünlerini durmuşa geçirmegiň tertibini kesgitleýär.

14-nji madda

Düşündiriş

1. Bu Konstitusiýanyň iňlis we fransuz dillerindäki tekstleri deň derejede ygtyýarly hasaplanýar.

2. Bu Konstitusiýanyň düşündirilişine degişli islendik mesele ýa-da jedel, Baş Maslahatyň öz tertip düzgünlerine laýyklykda Halkara Adalat kazyýetine ýa-da arbitraž kazyýetine çözülmegi üçin iberiler.

15-nji madda

Güýje girmegi

1. Bu Konstitusiýa agza döwletler tarapyndan kabul edilmäge degişlidir. Kabul etmek baradaky resminama Birleşen Patyşalygynyň Hökümetine tabşyrylýar.

2. Bu Resminama Birleşen Patyşalygynyň Hökümetine arhiwinde saklanylýar we ol ýerde gol çekmek üçin açyk galar. Gol çekmek kabul etmek baradaky resminamalaryň tabşyrylmagyndan öň ýa-da soň amala aşyrylyp bilner. Kabul etmek diňe gol çekmekden öň ýa-da soň amala aşyrylan halatynda güýje girýär. Şeýle-de bolsa, Guramadan çykan döwlet agza bolmak üçin diňe täze kabul etmek baradaky resminamany tabşyrmaly.

3. Bu Konstitusiýa ýigrimi sany agza döwletler tarapyndan gol çekilenden soň güýje girýär. Soňraky kabul edilenler derrew güýje girýär.

4. Birleşen Patyşalygyň Hökümeti Birleşen Milletler Guramasynyň ähli agzalaryna, şeýle hem, Baş direktora ähli kabul edilenler barada we şu Konstitusiýanyň öňki bendine laýyklykda güýje girjek senesi barada habar berer.

Bu resminamany tassyklamak üçin, aşakda gol çekenler, degişli ygtyýarlyklar bilen, şu Konstitusiýanyň iňlis we fransuz dillerinde gol çekdiler we iki tekst hem deň derejede hakykydyr.

1945-nji ýylyň 16-njy noýabrynda Londonda iňlis we fransuz dillerinde ýeke nusgada düzüldi. Degişli tassyklanan nusgalar Birleşen Patyşalygyň Hökümeti tarapyndan Birleşen Milletler Guramasynyň ähli agza döwletleriniň hökümetlerine iberiler.